HIZLI MENÜ
Erzurum'da Ne Yenir?

Erzurum'da Ne Yenir?

Erzurum'da ne yenir? Cağ kebabı, kadayıf dolması, su böreği, ayran aşı ve kesme aşından tel helvasına, coğrafi işaretli Erzurum lezzetlerinin ne olduğu ve nasıl yendiği.

Erzurum mutfağı, uzun ve sert kışların, yüksek yaylalarda yetişen hayvanların ve bol tereyağının şekillendirdiği doyurucu bir mutfaktır. Bu zenginlik resmî kayıtlara da yansımıştır: İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün listesinde Erzurum'a ait 62 coğrafi işaretli ürün yer alır ve bunların büyük bölümü yemek, çorba, hamur işi ve tatlıdır.

Bu rehberde, tanımlarını Türk Patent ve Marka Kurumu'nun coğrafi işaret tescil belgelerinden ve İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün yayınlarından aldığımız Erzurum lezzetlerini, ne olduklarını ve nasıl yendiklerini anlatıyoruz. Restoran önerisi vermiyoruz; aşağıdaki adları menüde görmeniz yeterli.

Cağ kebabı

Erzurum denince akla ilk gelen lezzettir. Coğrafi işaret tescili Oltu Cağ Kebabı adıyla, Oltu Ticaret ve Sanayi Odası adına 127 numarayla yapılmıştır. İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'ne göre kebap Oltu, Olur, Tortum, Uzundere ve Şenkaya'da daha çok "yatık döner" adıyla bilinir.

Tescil belgesine göre kebap, yaylalarda doğal ortamda yetiştirilmiş, en az bir yaşındaki koyunların etinden yapılır. Et tuzlanıp bir gün dinlendirilir, ardından çok ince kıyılmış kuru soğan ve karabiberden hazırlanan harçla yoğrulur ve şişe dizilir. Şiş, meyve ya da meşe odunuyla yakılan, taş veya tuğla ocakta yatay olarak pişirilir ve piştikçe çevrilir.

Nasıl yenir: Pişen kısım, kebap bıçağıyla ince dilimler hâlinde kesilip "cağ" adı verilen küçük şişe geçirilerek servis edilir; bir cağ ortalama 80 gramdır. İsteyene cağsız olarak tabakta da servis edilir. Yanında mevsimine göre söğüş kuru soğan ve domates gelir.

Çorbalar: ayran aşı ve kesme aşı

Tescil belgeleri, çorbaların Erzurum mutfak kültüründe önemli bir yeri olduğunu vurgular. Erzurum Ayran Aşı Çorbası, tescil belgesine göre köfte, aşurelik buğday, aşotu ve yoğurtla yapılan bir çorbadır. Aşotu, Erzurum'da kişniş yaprağına verilen addır ve kendisi de menşe adıyla tescillidir. Yoğurt ve un karışımı haşlanmış buğdayla pişirilir, tereyağında kavrulmuş soğan ve kızartılmış küçük köfteler eklenir; aşotu en son katılır. Ayran aşı sıcak servis edilir.

Erzurum Kesme Aşı Çorbası ise "kesme" adı verilen ev yapımı erişte, yeşil mercimek ve tarhun otuyla hazırlanır; isteğe bağlı olarak kızarmış küçük köfte eklenir. Tereyağında kavrulan soğan, salça ve pul biberle tatlandırılır. Daha sade bir seçenek isteyenler için herle aşı, tereyağında kavrulan un, su ve tuzla yapılan coğrafi işaretli bir Erzurum çorbasıdır.

Hamur işleri: su böreği, hıngel ve keteler

Erzurum Su Böreği, tescil belgesine göre haşlanmış yufka katları arasına Erzurum Civil Peyniri ve maydanoz karışımı konularak hazırlanır. Hamuru su kullanılmadan, bol yumurtayla yoğrulur; on iki yufkadan yapılmasına rağmen pişmiş hâli 2-3 santimetre kalınlığındadır. Börek fırında değil, ocak üzerinde kısık ateşte çevrilerek ve ters çevrilip iki yüzü de kızartılarak pişirilir. Yağsız bir peynir olan civil peyniri, böreğin yeniden ısıtıldığında acılaşmasını önler. Su böreği sıcak ya da soğuk servis edilir.

Hıngel, Erzurum mantısı adıyla da tescillidir. Kıymalı iç harç kare hamura konup üçgen biçiminde kapatılır, haşlanır ve sarımsaklı yoğurt ile kızdırılmış tereyağıyla servis edilir. Tatar böreği de haşlanmış üçgen hamur parçalarının sarımsaklı yoğurt, kızgın tereyağı ve kıymalı salçalı sosla buluşmasıdır. Erzurum ketesi ise tereyağı sürülen hamurun içine kavrulmuş un harcı konularak fırında pişirilen tescilli bir hamur işidir.

Dolmalar ve yahniler

Lor dolması, haşlanmış evelik veya pazı yapraklarına lorlu ve kaymaklı bulgur pilavı sarılarak hazırlanan, sarımsaklı yoğurt ve kızgın tereyağıyla servis edilen yöresel bir dolmadır. Erzurum Ekşili Dolma ise kıymalı ve pirinçli iç harcın asma yaprağına sarıldığı, ekşiliğini kuru erik ya da kızılcık pestilinden alan ve sarımsaklı yoğurtla yenen bir başka tescilli dolmadır.

Erzurum Aşmalı Yahni, etin soğan ve suda yumuşatılmış kuru kayısıyla (aşma) pişirildiği, mayhoş tatlı bir yemektir; geleneksel olarak bakır kapta servis edilir. Pasinler'in coğrafi işaretli yaprak döneri ise terbiye edilmiş dana but ve kaburga etinin ince yapraklar hâlinde şişe dizilip dikey ateşte ağır ağır pişirilmesiyle yapılır.

Erzurum tatlıları

Kadayıf dolması Erzurum'un en bilinen tatlısıdır ve Erzurum Ticaret Borsası adına 161 numarayla tescillidir. Tescil belgesine göre avuç içi büyüklüğündeki tel kadayıfın içine dövülmüş ceviz konup sarılır, yumurtaya batırılır, kızgın yağda altın sarısı olana dek kızartılır ve soğuk şerbete atılarak şerbeti tamamen çekmesi beklenir. Kesildiğinde kadayıfın tel yapısının görünmesi ve içinin hamur olmaması gerekir.

Tescilli diğer tatlılar da denemeye değer:

  • Tel helvası: limonlu şeker şerbetiyle kavrulmuş unun birleştirilip ince tellere çekilmesiyle yapılır; geleneksel olarak kışın, soğutmak için kar kullanılarak hazırlanır.
  • Hasuta: nişasta ve şekerin suyla karıştırılıp eritilmiş tereyağına dökülmesiyle yapılan parlak, koyu bir tatlıdır; lavaşla yenir.
  • Kaz lokması: yumurta, yoğurt ve undan hazırlanan akışkan hamurun kızgın yağda kızartılıp şerbetlenmesi ve tarçın serpilmesiyle hazırlanır.
  • Demir tatlısı: demir kalıba alınan hamur kızartılır, şerbetlenir ve üzerine dövülmüş ceviz serpilir.
  • Dut çullaması: suda yumuşatılan kuru dutun tereyağında pişirilip üzerine yumurta kırılmasıyla yapılan bir kış tatlısıdır.

Peynir, tereyağı ve çay

Erzurum Civil Peyniri ve göğermiş peynir olarak da bilinen Erzurum Küflü Civil Peyniri, Erzurum'un coğrafi işaretli peynirleridir. GoTürkiye'ye göre Erzurum Tereyağı, yüksek yaylalarda otlayan ineklerin sütünden elde edilen kaymaktan yapılır; İspir Kaymağı da menşe adıyla tescillidir.

Çay da Erzurum sofrasının ayrılmaz parçasıdır. Erzurum Kıtlama Şekeri, şeker pancarından yapılan sert ve sıkı bir beyaz şekerdir; ağızda tutulur ve çay yudumlandıkça yavaşça erir. Kıtlama çay, Erzurum'un en sevilen içeceği olarak anılır.

Erzurum lezzetlerini hikâyeleriyle birlikte keşfetmek için Lezzet Rotası'nı izleyebilirsiniz.

Sık Sorulan Sorular

Erzurum'un en meşhur yemeği nedir?

Erzurum'un en bilinen yemeği cağ kebabıdır. Coğrafi işareti Oltu Cağ Kebabı adıyla 127 numarayla tescillidir; terbiye edilen koyun eti yatay şişte odun ateşinde pişirilir ve "cağ" adı verilen küçük şişlerle servis edilir.

Cağ kebabı nasıl yenir?

Pişen et ince dilimlenip "cağ" adı verilen küçük şişe geçirilir ve bu şekilde servis edilir; bir cağ ortalama 80 gramdır. İstenirse cağsız olarak tabakta da sunulur ve yanında mevsimine göre söğüş soğan ve domates gelir.

Kadayıf dolması nedir?

Kadayıf dolması, avuç içi büyüklüğündeki tel kadayıfın içine dövülmüş ceviz konup sarıldıktan sonra yumurtaya batırılıp kızartılan ve soğuk şerbette bekletilen bir Erzurum tatlısıdır. Erzurum Ticaret Borsası adına coğrafi işaretle tescillidir.

Ayran aşı ile kesme aşı arasındaki fark nedir?

Ayran aşı köfte, aşurelik buğday, yoğurt ve aşotuyla yapılan yoğurtlu bir çorbadır. Kesme aşı ise kesme adı verilen erişte, yeşil mercimek ve tarhunla hazırlanır; iki çorba da coğrafi işaretle tescillidir.

Erzurum su böreğini diğerlerinden ayıran nedir?

Erzurum Su Böreği, haşlanmış yufkalar arasına Erzurum Civil Peyniri ve maydanoz konularak hazırlanır ve fırında değil, ocak üzerinde çevrilerek pişirilir. Hamuru su kullanılmadan, bol yumurtayla yoğrulur.

Erzurum'da kaç coğrafi işaretli ürün var?

İl Kültür ve Turizm Müdürlüğü'nün listesinde Erzurum'a ait 62 coğrafi işaretli ürün yer alır. Bunların çoğu yemek, çorba, hamur işi ve tatlıdır; listede Oltu taşı ve ehram gibi el sanatları da bulunur.

Ziyaret günleri, sezonlar ve ulaşım değişebilir. Yola çıkmadan önce resmî duyuruları kontrol etmenizi öneririz.